عز الدين حسينى زنجانى
78
شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى)
« وَجَعَلْنا اللَّيْلَ لِباساً * وَجَعَلْنا النَّهارَ مَعاشاً » ؛ شب را لباس و روز را معاش قرار داديم . اين آيه كفايت و رسايى نعمت شب و روز را بيان مىفرمايد . نور و روشنايى با استراحت ضرورى آدمى سازگار نيست . خداى متعال با حركت زمين كه در مسير طلوع و غروب چراغ پر فروغ خورشيد مىباشد ، شب و روز را قرار داد و نيز با تكرار شب در نقاط مختلف جهان ، كارى كرد تا بشر و بهطور كلى همهء جانداران به استراحت بپردازند و شب مانند لباس انسان پوششى است تا از تلاش و تكاپوى بيش از اندازه جلوگيرى نمايد . اما روز ، با كار و كوشش و كسب كمال تناسب را دارد . امام سجاد عليه السلام شرح اين نعمت را در دعاى صبحگاهان و شامگاهان مىفرمايد : سپاس خداى را كه شب و روز را به نيروى خود آفريد و ميان آن دو به قدرت خويش امتياز برقرار كرد و براى هر يك از آن دو حدى محدود و مدتى معين قرار داد . خداوند متعال ، شب را در روز داخل مىسازد ، در همان حالى كه روز را در شب داخل مىكند « 1 » تا بندگان از روى اندازهگيرى ، آنچه از قوت و غذا كه مايهء نشو و نماى آنان مىباشد تحصيل كنند . « 2 » پس براى مصلحت و منافع بشريت شب را آفريد تا در آن از حركات تعبانگيز و فعاليتهاى رنجآميز بيارامند و آن را بسترى ساخت كه در آغوش آن بياسايند و بخوابند تا موجب تجديد نشاط و نيروى ايشان باشد و با آن وسيله به لذت و كامِ دلِ خود برسند . روز را براى ايشان بينا كننده آفريد تا در آن فضل او را جستوجو كنند و به روزىاش دست يابند . در پى وسايل رسيدن به منافع كنونى از دنياى خود و درك ( موجبات سعادت ) آينده در آخرت خود ، در زمين خدا به راه افتند . براى همهء اين تدبيرها ، كارهايشان را به سامان مىآورد و
--> ( 1 ) . « واو » در جمله يولجُ كُلَّ واحِدٍ مِنها في صاحبه وَ يُولجُ . . . حاليه است و اشاره به درازى و كوتاهى شب و روز در ايام سالدارد و هم اشاره و بلكه تصريح به اين كه نيم كرهء ديگرى هست كه در همان وقت شب در نيم كرهء اوّل بلند است و در ديگرى كوتاه و بالعكس . اين از معجزات امام عليه السلام است . ( 2 ) . اشاره به آيهء شريفه : « وَجَعَلْنا اللَّيْلَ وَالنَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِوَجَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُواعَدَدَ السِّنِينَ وَالحِسابَ وَكُلَّ شَىءٍ فَصَّلْناهُ تَفْصِيلًا » ؛ ما شب و روز را دو نشانه قرار داديم . نشانهء شب را از بين برده و نشانهء روز را روشن ساختيم تا فضل و عنايت پروردگار را طلب نماييد . شمارهء سالها را ضبط و حساب آنها را بدانيد و ما همهء چيز را تفصيل داده روشن ساختيم .